حضور قلب

بخیرالأسماء           

بسم الّله الرّحمان الرّحیم * قد افلح المؤمنونالّذینهم فی صلاتهم خاشعون

سوره مؤمنون

تر جمه محقّقاً ایمان آورده ها یعنی کسانی که در نمازشانفروتنی کنند، ثواب و پاداش آخرت را بدست خواهند آورد.

ترجمه

خشوع حالتی درونی است که در برون اثر میگذارد و آن تواضع، ادب و احترام است.

منقول است حضرت صادق براوسلام فرموده: در نمازت خاشع و فروتن و سر بزیر باش و رو بنماز خود بدار زیرا خدا میفرماید: الذینهم فی صلاتهم خاشعون. اشاره باینکه نماز الفاظ و حرکاتی بی روح و فاقد معنی نیست بلکه بهنگام نماز آنچنان حال توجه بپروردگار در مؤمنین پیدا می شود که از غیر او جدا و غرق تفکر و حضور می شوند و بر تمام ذرات و جودشان اثر میگذارد.

منقول است پیغمبر اکرم براوصلوات مردی رادیدند درنمازش باریش خود بازی میکند فرمود اگر او دلش خاشع بود، جوارح و اندامش هم خشوع و فرتنی داشت.

مسلّماً غیر معصوم نمیتواند مانند معصومین برآنهاسلام، در نماز حضور قلب داشته باشد ولی تا حدّی که میتوانیم باید بنماز اهمّیّت بدهیم و بدانیم که در مقابل چه عظمتی ایستاده ایم و با او سخن میگوئیم و بهترین حضور قلب آنست که نمازمان ما را از اعمال زشت دور نگه دارد، یعنی از انتهای هر نماز تا نماز دیگر بدانیم خدا ناظر است و هرچه را او امر یا نهی فرموده فرمانبر باشیم. و نیز میتوانیم برای توجّه بنماز مشغولیّات مربوط بنماز بوجود آوریم و نشانه بگذاریم و پایبند بانجام آن باشیم.

مثلاً دقت کنیم تلفّظ صحیح بکار ببریم، و در هر حال آدابی در رکعت ها و ذکر های مخصوصی برای خود معین کنیم و بانجام آن پایبند باشیم و فکرمان را بآن مشغول کنیم، همچنان که در کارهای زندگی (غذا پختن، خیّاطی، کارهای صنعتی) چگونه توجّه داریم که اشتباه نکنیم: غذا نسوزدو شور نشود، سوزن بدستمان نرود، برق ما را نگیرد، دستمان زیر پرس نرود، این همان توجّه و همان حضور قلب است.

عمل و پایبند بدستورات وارده و مستحب توجّه ما را بنماز و حضور قلب زیاد میکند. مثلاً دقّت در چگونه گفتن تکبیرت الاحرام، خواندن دعای وارده بعد از آن، گفتن اعوذ بالّله قبل از حمد، نگاه کردن به مهر موقع قرائت، تفاوت سوره رکعت اول و دوم، تفاوت سوره نماز اول و دوم، بسته و باز بودن بدن زن و مرد، قرار دادن دستهای زن و مرد در قیام و قعود و سجده، نحوة قیام و قعود، شمردن تسبیحات اربعه در رکعت اول با دست راست، و در رکعت دوم با دست چپ، نگاه به پنجة پا موقع رکوع، باز بودن چشم موقع سجده، استغفرالّله گفتن بعد از سجدة اول، نگاه بین دو زانو موقع تشهّد، تفاوت ذکر سجدة اول با سجدة دوم، تفاوت دعای سجدة آخر نماز اول با نماز دوم، و مقیّد بودن به بقیّة مستحبّات، توجّه انسان، و دقت به صحّت نماز را زیاد میکند. مخصوصاً توجّه به صحّت تلفّظ، که بسیار مهم است و عدم دقت بآن موجب تغییر معنا و بطلان نماز است و از شروط قبولی نماز و انتخاب امام جماعت است.

از دقّتهای دیگر توجّه بموقع خواندن نماز است و اگر وقت تنگ باشد باید مستحبات را کنار گذاشت و چه بسا لازم باشد بجای وضو وغسل با تیمّم نماز را بجا آورد همچنین موقع حضور و درخواست شوهر است که شوهر خانمش را کار داشته باشد، و سفارش شده کارها و زیارات و نماز های مستحبّی را وقتی انجام دهید که شوهر در خانه نیست زیرا آنها مستحب است و برآوردن نیاز شوهر واجب است و یکی از موارد حسن التّبعّل و خوب شوهر داری همین است بلکه مهمترین است تا جائی که فرموده اند اجازة روزة مستحبّی زن بدست شوهر است و نیز اگر حقّ شوهر از بین برود هر کار مستحبّی حرام میشود حتّا روزة مستحبّی.

دقّت در این گفتار و غیر اینها همان حضور قلب است مانند دقّت در کار های حسّاس که انسان بداند چه میکند تا اشتباه و خطائی از او سر نزند. چنانچه این توجّهات را داشته باشیم و بکار بندیم در هر محیطی که باشیم چیزهای دیگر ما را بخود مشغول نمیکند. البتّه قبل از نماز باید از خدا بخواهیم که توفیق حضور قلب بما عنایت فرماید و مارا از وسوسه و شرّ شیطان حفظ کند. و من الّله التّوفیق والسّلام.

خلاصه:۱-درخواست توفیق و پرهیز از گناه ۲- کم کردن مشغله های پراکنده ۳- انتخاب محلّی دور از اشیائی که مشغول کننده باشد. ۴- باید  امور دنیوی در نظر کوچک و خدا در پیش انسان بزرگ جلوه کند. ۵- دقت در صحیح بجا آوردن و رفتار و آداب نماز. ۶- انجام مستحبّات در مقدّمات و اصل نماز. ۷-  مراقبت و تمرین و استمرار.