نکوهش قرض گرفتن

در نکوهش قرض گرفتن

بسم الّله الرّحمان الرّحيم الحمد لِلّله ربّ العالمين و صلّ الله علا محمّد وآله الطّاهرين و بهم استعين .

قال الّله الحکيم العزّت لللّه و لرسوله و للمؤمنين . عزّت براي خدا و رسول و مؤمنين است .

خواستن از خدا عزّت و از غير او ذلّت است و دست نياز به سوي کسي دراز کردن از جمال انسان مي کاهد که:

انّ الّله جميل و يحبُّ الجمال

به همان اندازه که قرض دادن جمال است،در برابر قرض نگرفتن نيز جمال است

دنبال آيات و روايات که برويم از دستورات به دست می آوريم همان طور که قرض دادن ثواب بسيار دارد و به آن سفارش شده است چندين برابر آن قرض گرفتن و از غير خدا و معصومين چيزي خواستن مذمّت شده است . در تأييد نکوهش قرض گرفتن، در روايات بسياريِ کراهتِ اين عمل مورد توجّه قرار گرفته و معصومين بر آنها سلام آن را متذکّر شده اند . در جلد ۵ کتاب شريف کافي صفحة ۲۱ و نيز جلد ۱۰ کتاب شريف وسائل الشّيعه صفحة ۴۳۲ تا ۴۴۴ احاديث بسياري است که همه منع مي کند انسان را از سؤال و دست نياز پيش ديگران بردن .

وقتي به صندوقي و يا واسطه و معتمد محل مراجعه مي کنيم و درخواست مبلغي وام مي نمائيم يک جملة براي رضاي خدا در باطن کلماتمان خوابيده است و چه فرق مي کند با فقيري که مبلغ ناچيزي درخواست ميکند هر دو گدائي است و خواري شخصيت، در آن موج مي زند منتهاي مراتب آنقدر از وضيع و شريف اين عمل ظاهر و تکرار شده که قبح آن از بين رفته است و اين يکي از نتايج منفي تأسيس صندوق ها است که همه را محتاج و ذليل کرده . البتّه همانگونه که قرض دادن بسيار پسنديده است و در قرآن «قرضاً حسنا» نام گرفته ( هرچند بهره گرفتن در قرض هاي فعلي ، آن را از «حسنا» بيرون برده ) قرض گرفتن بسيار نا پسند است و به آنچه انسان دردست دارد امر به قناعت فرموده اند و سؤال ، دردِ سر و دردي است در دِل که تحمّل آن براي اهلش مشکل است .

خير المرسلين حضرت محمّدِ مصطفا براوصلوات فرمود : ملعونٌ مَن اَلقا کَلّه علي النّاس کسي که سربار ديگران باشد از رحمت خدا بدور است . آيا کسي که قرض مي کند کَلّ بر ديگري نيست ؟ خصوصاً آنکه نياز نداشته باشد .       

صفحة ۱۴۴ جلد۷۷ بحار و صفحة ۳۶ تُحَف العقول

از رسول خدا براوصلوات منقول است: اعوذ بالّله من الکفر والدَّين پناه ميبرم بخدا از حقپوشی و بدهکاری.

از رسول خدا براوصلوات منقول است دردی جز درد چشم و اندوهی جز اندوه قرض نیست. و نیز فرموده دَین حلقة خداست در زمین چون بخواهد بنده ای را خوار گرداند آنرا در گردن او میاندازد. 

صحیفة سجادیة فیض ص ۲۰۰

حضرت امیر المؤمنین براوسلام فرموده برحذر باشید و بپرهیزید از وام گرفتن، زیرا وام گرفتن در روز شرمندگی و خواری است و در شب غم و اندوه و در دنیا و آخرت باید آنرا پرداخت . 

صحیفة سجادیة فیض ص ۲۰۰

در صفحة ۸۳ تحف العقول آمده : جناب امير المؤمنين حضرت علي مرتضا براوسلام ضمن وصيّت و سفارش خود به حضرت سيد الشّهداء براوسلام فرمودند : … اَي بُنَي عِزُّ المؤمنِ غِناهُ عَنِ النّاس و القناعتُ مالٌ لاينفَد … فرزندم ! عزّت و آقائي مؤمن بي نيازي از مردم است « ( که: اَلعِزّتُ للّله و لرسوله وللمؤمنين )

حضرت باقر براو سلام فرموده: کشته شدن در راه خدا هر گناهی را می پوشاند بجز دَین که آنرا پوشاننده ای جز ادا و پرداختن آن نیست. 

صحیفة سجادیة فیض ص ۲۰۰

حضرت صادق براوسلام فرمود: از تسلط و چیرگی دین و از غلبة ستمگران و از زنان بی شوهری که کسی باو رغبت ننماید بخدا پناه ببرید. 

صحیفة سجادیة فیض ص ۲۰۰

از اينجا معلوم مي شود قرض گرفتن نيز خود يک نوع ذلّت است و بر خلاف قرض دادن بسيار نکوهيده است » که قناعت مالي است تمام نشدني « وشخص قانع مي تواند بگويد آنقدر ثروت دارم که مي دانم هرگز تمام نمي شود »

حضرت کاظم براوسلام به يکي از اصحاب خود فرمود اي هشام هر کس بي نيازي را طالب است ، بدون اينکه مالي داشته باشد ، و ميخواهد قلبش از حسد در امان ، و دينش سالم باشد ، بايد با تضرّع از خداوند بخواهدکه عقلش را کامل کند « پس رابطه اي بين اظهار بي نيازي و عقل موجود است »                           

حديث ۱۲ جلد ۱ کتاب ارزشمند کافي

          اعطِ من شئتَ تکن اميره      واسئَل عن من شئتَ تکن اسيره     و استغن عن من شئت تکن نظيره

کمال فرد باشد اندر سه چيز     يکي صبر بر مشکلات اي عزيز        برآوردن حاجت خواستار      کن از خواستاري نمودن فرار

چون قرض گرفتن کراهت دارد و براي مؤمن پستي است ، هر کس خود را ذليل و خوار گرداند و دست حاجت بسوي ديگران دراز کند سزاوار توبيخ و طعن و تحقير است . مَن اَذل نفسه فهو ملومٌ مطعون

کرامت نفس و بزرگمنشي ايجاب مي کند که انسان از آنچه در دست مردم است نا اميد باشد که آن عزّت مؤمن است و طمع ، فقري حاضر است .

معصوم عليهم السّلام فرموده اند : فالتّقوا الّله و اَجمِلوا فِي الطّلب که کوتاه کردن درخواست در مسير پرهيزکاري است . اخبار در فضيلت قناعت از شمارش بدور است .

حضرت صادق براوسلام فرموده : شرف المؤمن قيام الّيل و عزُه اسغناء و شيعتُنا مَن لا يسئل النّاس و لو مات جوعا شيعيان ما ولو از گرسنگي بميرند عزّت خود را لکّه دار نميکنند و خود را مستغني جلوه دادن از عزّت نفس است .

براي اينجهت فرموده اند چشمانت را به طمع آنکه ما فوق توست بپوشاني که باعث ميشود قناعت پيشه و به آنچه در دست داري خرسند باشي که هر کس به کم راضي باشد خدا نيز از او آسان قبول مي کند و فرموده اند کلّما ازداد العبد ايماناً ، ازداد ضيقاً في معيشته يعني بنده اي را که ايمانش را زياد کنند ، معيشت او را تنگ ميکنند .

و خدا فرموده است اي بندگانِ پول واسکناس ؛ مال براي روزي و انفاق است هر که به کم راضي است به خدا اعتماد کرده و هرکه صبح کند در حالي که به دنيا حريص باشد از خدا بدور و در آخرت رنجور است و ترس فقر بد گماني به خدا است .

ايّاکم و سؤال النّاس فانّه ذُلّ … در خواست از مردم ذلّت است . فاستغنوا عن السّؤال ما استطعتم … تامي توانيد چيزي از کسي نخواهيد . استغنوا عن النّاس … از مردم غني باشيد . رحم الّله عبداً عفّ و تعفّفَ و کفّ عن المسئله فانّه يعجّل الذّل في الدّنيا و لا يغني النّاس عنه شيئا درخواست ، ذلّت آور است و کسي از آن غني نمي شود لا تسئلوا اخوانکم الحوائج از برادرانتان چيزي درخواست نکنيد .

سلمان فارسي فرمود پيغمبر براوصلوات مرا به هفت چيز وصيت کرد : … و ان لا اسئل النّاس شيئا … و اين که از مردم چيزي نخواهم . وجهک ماءٌ جامد يقطّره السّؤال … سؤال آبرو را مي ريزد « ببين نزد که ميريزي»

استاد بزرگوار شيخ خراساني(۸-۳۰-۲-۱۰) عليه الرّحمه نقل نمود که حضرت علي مرتضا براوسلام فرموده : بده آقائي کن  بگير کوچکي کن ، نه بده نه بخواه برادري کن .

از سخنان پيغمبر اعظم براوصلوات است به اباذر : يا اباذر اياک والسّؤال فانّه ذِلٌّ حاضر و فقر تَتَعجّله و فيه حساب طويل يوم القيامه  از درخواست دوري کن که آن خواري نفس است و فقيري است که ، تو به آن شتاب مي کني و در قيامت حسابي طويل از آن کشيده مي شود .

…يا اباذر لا تَسئل بکفّک فان اتاک شئٌ فاَقبِله  اي اباذر از کسي چيزي مخواه و اگر کسي چيزي به تو دادبپذير !!!

گذشته از اينها تمام کارهاي نيک را ميتوان به عنوان قرض الحسنه عمل کرد حتّا جبهه رفتن را و قرض الحسنة مالي، يک جزء از انواع قرض الحسنه است چرا ما فقط قرض الحسنة مالي را مي شناسيم چون به ما نگفته اند . پس ما نبايد درخواست کنيم و به توصية حديث اخير، بنا به فرمودة رسول گرامي اگر به ما پيشنهاد کنند خوبست که بپذيريم و آن را رد نکنيم و اين وظيفة سازمان منسجم و کار آمد اسلامي است که سراغ افراد برود ومايحتاج آنان را قبل از اينکه عزّت آنان لکّه دار شود وآنان درخواست کنند ، فراهم سازد ولي هيهات تاما بتوانيم به آن درجه برسيم ! کلام آخر کِ فرموده اند السّؤال ذُلٌ و لو کان حقّا

از این روست که علما و مجتهدین فرموده اند: وام گرفتن در هنگام نیاز مند نبودن مکروه و ناپسند است و برخی فرموده اند حرام است خصوصا که امکان پرداخت نداشته باشد و بهتر وام نگرفتن و درخواست از خدای تعالا است.

طلب حاجت از مردم عزّت را پايمال و حيا را از بين مي برد چه بسا طلب حاجت از حرص و ضدّ قناعت باشد که قناعت صفتي فاضله و يک ملکة مقدّسي است براي نفس . نه در جامعة فعلي که شکست و پايمال شدن شخصيت چيز عادي شده و قبح مطلب از بين رفته است .والسّلام .